Libertarianizm

Libertarianizm (łac. liber – wolny; ang. liberty – wolność) jest współczesną doktryną etyczno-polityczną i ruchem polityczno-społecznym. Bywa określany mianem radykalnego liberalizmu, który rozwinął się w dojrzałej formie w latach 60-tych i 70-tych XX wieku. Libertarianizm nawiązuje do klasycznego liberalizmu, bazującego na ideach angielskiego Oświecenia, racjonalizmu i XVIII-wiecznej ekonomii politycznej oraz współczesnej prakseologii. Libertarianizm jako doktryna i ruch społeczny jest w dniu dzisiejszym zjawiskiem dość złożonym. Są w nim obecne koncepcje i postawy anarcho-kapitalistyczne, woluntarystyczne (w społecznym i ekonomicznym a nie metafizycznym tego słowa znaczeniu), agorystyczne, czy proponujące jedynie zmniejszenie kompetencji rządu (minanarchizm, np. Libertarian Party w USA). Libertarianizm zawiera zarówno koncepcje ekonomiczne (m.in. Austriacka Szkoła Ekonomii, Chicagowska Szkoła Ekonomii), społeczno-polityczno-prawne (m.in. teoria publicznego wyboru, problem własności intelektualnej) czy stricte filozoficzne (problem podmiotowości i wolności podmiotu, zagadnienie utopii).

Główne postulaty libertarianizmu:

1. Powrót do klasycznych tez i intencji „ojców liberalizmu” (Locke, Hume, Kant, Humboldt, Mill, Smith, Bastiat, Say), których nie zastosowano w pełni w praktyce społeczno-politycznej, albo które są odrzucane a priori we współczesnej ekonomii i polityce, zdominowanej przez opcję welfare state.

2. Upowszechnienie tradycji wolnościowej w ekonomii i naukach politycznych. Przeciwstawnie się zarówno współczesnemu, europejskiemu modelowi ekonomiczno-politycznemu (wszelkie formy interwencjonizmu państwa, etatyzm, państwo opiekuńcze i – w konsekwencji – socjalizm). Z drugiej strony, przeciwstawienie się amerykańskiemu modelowi „socjaldemokratycznego liberalizmu” Partii Demokratycznej oraz konserwatyzmowi republikanów (zwłaszcza ich propozycjom ograniczającym wolność w kwestiach społecznych czy obyczajowych).

3. Respektowanie prawa jednostek do „samo-posiadania” („auto-własności”) (self-ownership) czyli całkowitej swobody w decydowaniu o sobie oraz wszelkimi osiągniętymi dobrami  (własnościami), których zdobycie odbywa się na mocy własnej działalności (pracy) lub dobrowolnych umów, a więc odrzucenie wszelkich prób ograniczania wolności i własności każdego z nas.

4. Nieograniczoną swobodę wszelkiej inicjatywy ekonomicznej, wolnego rynku towarów i usług, jako dobrowolnej gry autonomicznych podmiotów.

5. Odrzucenie laborystycznej teorii Karola Marksa, określającej wartość przedmiotu jako wyłącznie wynik pracy, zużytkowanej na jego wyprodukowanie, a zatem zanegowanie ekonomicznej koncepcji dóbr, które „są tylko owocem pracy i nie kosztują nic oprócz pracy”.

6. Jednostkową odpowiedzialność za swoje działania.

7. Jedyny, moralny nakaz, jakim jest obowiązek respektowania praw wolności i własności innych jednostek.

8. Odrzucenie wszelkich form przymusu państwowego – zarówno w ekonomii (podatki jawne i ukryte, cła, akcyza), jak i w kwestiach społecznych (np. przymusowy pobór do wojska). Odrzucenie przymusu, nawet jeśli ma on miejsce w imię „społeczeństwa” czy „dobra wspólnego”– a więc zanegowanie jako niemoralne wszelakich form narzucania czegokolwiek komukolwiek, bez jego zgody lub wiedzy.

9. Odrzucenie przemocy – „żadna osoba lub grupa osób nie ma prawa do użycia siły (lub groźby jej użycia) przeciwko innej osobie lub jej własności, ponieważ przemoc taka byłaby pogwałceniem prawa do „samo-posiadania” i prawa do własności prywatnej”.

10. Odrzucenie wszelkich form cenzury.

11. Odrzucenie w konsekwencji wszelkich roszczeń władzy państwowej, jako niemoralnej, odpowiedzialnej za przemoc, narzucającej jednostce reguły, które ograniczają jej inicjatywę i stanowią niepotrzebny hamulec jej rozwoju.