Historia Idei

Zagadnienia i literatura omawiane na wykładach i konwersatoriach

dla I roku II stopnia Europeistyki UMCS

1. Historia idei a znaczenie pojęć: idea, idealizm, ideologia.

2. Trójkąt platoński; idee i ich sposoby manifestowania się w rzeczywistości.

3. Podział idei (historyczne, społeczno-polityczne, religijne, estetyczne).

4. Formy rozumienia historii i historycznego rodowodu idei (G. W. F. Hegel).

5. Historia idei jako historiozofia dwóch sfer rzeczywistości (A. O. Lovejoy).

6. Historia i czas w kulturze europejskiej (F. Braudel, G. Poulet, A. Guriewicz, E. Durkheim).

7. Mit, sacrum i status kultury europejskiej (L. Kołakowski).

8. Idea prawdy i racjonalności oraz jej zagrożenia (E. Gellner).

9. Idea indywidualizmu a polityczna struktura społeczna (A. Rand, H. Marcuse).

10. Rozwój ludzkiej samowiedzy (R. Tarnas, P. Ariès) i semantyka historyczna (R. Koselleck).

11. Historia systemów myśli (M. Foucault).

12. Idea wolności, sprawiedliwości i równości (I. Berlin, J. Rawls, M. N. Rothbard).

13. Idea postępu i kryzysu (tradycja chrześcijaństwa versus Oświecenie, problem nacjonalizmu, konserwatyzm versus liberalizm, dylematy współczesnej lewicy).

14. Koncepcja wędrówki idei (L. Krzywicki).

15. Warszawska szkoła historyków idei (A. Walicki, B. Baczko, L. Kołakowski, A. Szacki).

16. Idea piękna i jej rola w kulturze europejskiej (H.-G. Gadamer, W. Tatarkiewicz).

 

Literatura:

A. Hertz, Szkice o ideologiach, Kraków 1985 (lub inne wydania).

A. O. Lovejoy, Wielki łańcuch bytu. Studium historii pewnej idei, przeł. A. Przybysławski, Wyd. Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2009.

F. Braudel, Historia i trwanie, przeł. B. Geremek, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1999.

G. Poulet, Metamorfozy czasu, wybór J. Błoński i M. Głowacki, PIW, Warszawa 1977.

G. J. Whitrow, Czas w dziejach. Poglądy na czas od prehistorii po dzień dzisiejszy, Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa [wiele wydań].

A. Guriewicz, Kategorie kultury średniowiecznej, przeł. J. Dancyngier, PIW, Warszawa 1976.

R. Tarnas, Dzieje umysłowości zachodniej, przeł. M. Filipczuk i J. Ruszkowski, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2002.

P. Ariès, Historia dzieciństwa, Wyd. Aletheia, Warszawa 2010.

R. Koselleck, Semantyka historyczna, wybór i oprac. H. Orłowski, przeł. W. Kunicki, Wyd. Poznańskie, Poznań 2001; R. Koselleck, Dzieje pojęć. Studia z semantyki i pragmatyki języka społeczno-politycznego, przeł. J. Merecki i W. Kunicki, Wyd. Oficyna Naukowa, Warszawa 2009.

M. Foucault M., Archeologia wiedzy, przeł. A. Siemek, PIW, Warszawa 1977.

M. Eliade, Historia wierzeń i idei religijnych, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, t. I (przeł. S. Tokarski) 1988, t. II (przeł. S. Tokarski) – 1994, t. III (przeł. A. Kuryś) – 1995.

M. Eliade, W poszukiwaniu historii i znaczenia religii, przeł. A. Grzybek, Warszawa 1997.

I. Berlin Cztery eseje o wolności, przeł. D. Grinberg, D. Lachowska, J. Łoziński, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2000.

I. Berlin, Dwie koncepcje wolności, tłum. D. Grinberg, (w:) Berlin I., Dwie koncepcje wolności i inne eseje, red. J. Jedlicki, Warszawa 1991.

J. Rawls., Teoria sprawiedliwości, przeł. M. Panufnik, J. Pasek, A. Romaniuk, PWN, Warszawa 2000.

L. Krzywicki, Idea a życie, „Dodatek Miesięczny do Czasopisma Przegląd Tygodniowy”, 1888, półrocze l. Przedruk za: Ludwik Krzywicki, Dzieła, t. 3, Artykuły i rozprawy 1886-1888, red. Tadeusz Kowalik, PWN, Warszawa 1959, s. 502-508, 525-526. Krzywicki L., Wędrówka idei; Prawda, (w:) Dzieła, t. 9, Szkice socjologiczne, cz. 1, red. Henryka Hołda-Róziewicz, PWN, Warszawa 1974, s. 189-202.

H. Olszewski, Słownik twórców idei, Wyd. Poznańskie, Poznań 1998.

 

Literatura na konwersatorium:

 

L. Kołakowski, Szukanie barbarzyńcy. Złudzenia uniwersalizmu kulturowego, (w:) L. Kołakowski, Czy diabeł może być zbawiony…, Londyn 1994.

L. Kołakowski, Obecność mitu, rozdziały: „Rozróżnienie wstępne”, „Mit w świecie wartości”, „Mit w kulturze analgetyków”, „Wniosek”, [różne wydania]

E. Gellner, Postmodernizm, rozum i religia, rozdziały: „Religijny fundamentalizm”, „Postmodernizm i relatywizm”, „Gracze”, „Trzeci gracz”, Warszawa 1997.

A. Rand, Cnota egoizmu, rozdziały: „Kult moralnej szarości”, „Etyka skolektywizowana”, „Rasizm”, Poznań 2000.

H. Marcuse, Człowiek jednowymiarowy, rozdziały: „Wprowadzenie”, „Nowe formy kontroli”, „Zakończenie”, Warszawa 1991.

Historia idei politycznych. Wybór tekstów, t. I-II, red. S. Filipowicz, Warszawa 1995 [wybrane rozdziały]; Doktryny polityczne XIX i XX wieku, red. K. Chojnicka, W. Kozuba-Ciembroniewicz, Kraków 2000 [wybrane rozdziały].

A. Milchman, A. Rosenberg, Eksperymenty w myśleniu o Holocauście: Auschwitz, nowoczesność i filozofia, rozdział: „Zmarnowana „lekcja” Holocaustu”, Warszawa 2003.

Z. Bauman, Wieloznaczność nowoczesna, nowoczesność wieloznaczna, rozdziały: „W poszukiwaniu ładu”, „Wieloznaczność jako skandal”, Społeczna konstrukcja wieloznaczności”, Warszawa 1995, s. 11–107.

R. Sitek, Warszawska szkoła historii idei. Miedzy historią a teraźniejszością, Wyd. Naukowe „Scholar”, Warszawa 2000.

K. Modzelewski, B. Geremek, Historia i doświadczenie, „Nauka” 2008, nr 3, s. 7-12.; Król M., Filozofia polityczna, rozdział: „Krótka historia idei wolności”, Kraków 2008.

Szacki J., Dylematy historiografii idei oraz inne szkice i studia, PWN, Warszawa 1991.

H.-G. Gadamer, Aktualność piękna. Sztuka jako gra, symbol i święto, przeł. K. Krzemieniowa, Wyd. Oficyna Naukowa, Warszawa 1993.

W. Tatarkiewicz., Dzieje sześciu pojęć. Sztuka, piękno, forma, twórczość, odtwórczość, przeżycie estetyczne, rozdz. 4, „Piękno: Dzieje pojęcia”, PWN, Warszawa 1982.