Problemy percepcji

„Problemy percepcji” to hasło przewodnie zajęć jakie prowadziłem i prowadzę dla kierunków „Filozofia” czy „Kognitywistyka” w postaci wykładów monograficznych dla wszystkich lat studiów.
Były nimi wykłady „Percepcja a metafizyka” (w latach 2010-2012) a obecnie jako wykład „Czego doświadcza zmysłowe doświadczenie?” (2015-2017). Omawiam tam związek zagadnień epistemologicznych z funkcjonującymi w ramach filozofii percepcji założeniami o charakterze ontologicznym, ze szczególnym uwzględnieniem statusu przedmiotu postrzeżenia.

Wymiar: 30 godzin. Zaliczenie na ocenę w postaci kolokwium, rozmowy zaliczeniowej lub w postaci pracy pisemnej (do uzgodnienia ze słuchaczami).


Problematyka omawiana na wykładzie:

1. Zadania filozofii percepcji i jej status wobec nauk szczegółowych.

2. Wyodrębnienie obszaru problemowego między podmiotem a przedmiotem.

3. Status danych zmysłowych (wrażeń, idei, impresji, „wyglądów”) i ich relacja do przedmiotów.

4. Problem relacji danych do jedności i tożsamości samych przedmiotów. Przestrzeń i czas w relacjach percepcyjnych.

4. Warunki brzegowe i założenia wstępne stanowisk w filozofii percepcji; historia rozwoju refleksji nad zmysłowym postrzeganiem.

5. Specyfika starożytnej teorii odbić i problem zmysłowego poznania jako percepcji biernej.

6. Nowożytne spory na płaszczyźnie „metafizyki percepcji”:

6. 1. J. Locke i T. Reid – dwie wersje realizmu

6. 2. G. Berkeley i idealizm.

6. 3. D. Hume, E. B. Condillac i fenomenalizm.

6. 4. I. Kant – pomiędzy realizmem a fenomenalizmem.

6. 5. G. W. F. Hegel a metafilozofia percepcji.

7. Współczesny kształt zagadnień.

7. 1. Nowy realizm i realizm krytyczny w amerykańskiej filozofii XIX wieku.

7. 2. E. Husserl i fenomeny zmysłowości.

7. 3. M. Merleau-Ponty a problem podmiotu percepcji.

7. 4. Analityczna filozofia percepcji („zdrowy rozsądek”, teoria danych zmysłowych, analiza języka opisującego doświadczenie).

7. 5. Aktualne stanowiska (dysjunktywna i intencjonalna filozofia percepcji, konceptualizm).

8. Dialektyka problemów a kwestia wyboru stanowiska.


Wybrana literatura:

Przede wszystkim wybrane teksty źródłowe z historii rozwoju problemu oraz:

Filozofia percepcji. Fragmenty filozofii analitycznej, (red. B. Chwedeńczuk), Warszawa 1995.

M. Hempoliński, Problemy percepcji: teoria danych zmysłowych w brytyjskiej filozofii analitycznej, Warszawa 1969.

A. Półtawski, Rzeczy i dane zmysłowe. Świat i postrzeżenie u G. E. Moore’a, Warszawa 1966.

D. M. A. Armstrong, Materialistyczna teoria umysłu, przeł. H. Krahelska, Warszawa 1982.

J. L. Austin, Zmysły i przedmioty zmysłowe, (w:) J. L. Austin, Mówienie i poznawanie, przeł. B. Chwedeńczuk, Warszawa 1993.

A. J. Ayer, Foundations of Empirical Knowledge, Macmillan and Company, Londyn 1940.

J. McDowell, Mind and World, Cambridge, Harvard University Press, 1994.

D. W. Hamlyn, Sensation and Perception. A History of the Philosophy of Perception, London 1961.

J. Yolton, Realism & Appearance: An Essay in Ontology, Port Chester, NY, 2000.

H. Robinson, Perception, London, 2001.

B. Brewer, Perception and its Objects, Oxford 2013.